Jezioro Żarnowieckie. Miejsce, gdzie raj styka się z industrializmem.
Jeśli komuś, kto kocha przyrodę i lubi zwiedzać wydaje się, że nad Jeziorem Żarnowieckim i w jego najbliższej okolicy nie znajdzie niczego ciekawego poza pozostałościami po mającej tu powstać na początku lat 90. elektrowni atomowej - to jest w błędzie. Te, jedno z największych i chyba najsłynniejszych ze względu na protesty ekologów żądających zaprzestania budowanej elektrowni jądrowej - jezioro w Polsce - zaskoczy wielu turystów. Takiego krajobrazu jak w jego otoczeniu, nie spotkamy bowiem nigdzie. Występują tu cuda i dziwy przyrody.

Nad Jeziorem Żarnowieckim, nazywanym po kaszubsku Jezoro Pioszniccze, znajdziemy wszystko, co potrzebne jest do prawdziwie udanego wypoczynku. I ciszę, i śpiew ptaków, i dobry humor lokalnych mieszkańców, którzy są niezwykłymi gawędziarzami. Na tych, którzy lubią się zmęczyć, czekają wspaniałe trasy rowerowe i mnóstwo okolicznych zabytków do obejrzenia. W pobliżu jeziora można też skorzystać z aktywnych form wypoczynku i np. wziąć udział w spływie kajakowym po rzece Piaśnica, lub udać się nad Zatokę Pucką uważaną za europejski raj do uprawiania windsurfingu i kitesurfingu. Na nudę w okolicach Żarnowca narzekać, więc nie można.

Najbliższe otoczenie jeziora znane jest jako ciche i spokojne miejsce, idealne dla wszystkich, którzy chcą naprawdę wypocząć. A jeśli ktoś przebywający w tej ciszy zatęskni za wielkomiejskim zgiełkiem, to całkiem blisko ma stąd do pobliskiego Trójmiasta, gdzie czeka na niego mnóstwo miejskich i nadmorskich atrakcji. Do najbliższej plaży Bałtyku znajdującej się w Dąbkach znad jeziora można dotrzeć rowerem lub pieszo. To zaledwie 4 km. Jezioro Żarnowieckie jest więc interesującą bazą wypadową na wycieczki w inne równie ciekawe okolice. To właśnie ze względu na dogodnie położenie z roku na rok w sezonie wakacyjnym przyjeżdża tu coraz więcej spragnionych ciszy wczasowiczów i zapalonych wędkarzy, którzy polują na wszechobecne w wodach jeziora szczupaki.

Historia jeziora

Jezioro Żarnowieckie mieści się w województwie pomorskim, powiecie wejherowskim, na Wysoczyźnie Żarnowieckiej, w gminie Krokowa. Dno jeziora znajduje się poniżej poziomu morza. Jest ono polodowcowym zbiornikiem rynnowym otoczonym wzgórzami morenowymi. W okresie średniowiecza jezioro należało do majątku klasztoru cysterek w Żarnowcu. W dwudziestoleciu międzywojennym jezioro znalazło się na granicy pomiędzy II Rzeczpospolitą a Niemcami i międzypaństwowe przeprawy przez jezioro przeszły do historii. W latach 70. podjęto decyzję o budowie przy nim elektrowni atomowej. Na jej lokalizację Komisja Planowania przy Radzie Ministrów wyznaczyła piękną historyczną wieś Kartoszyno, którą częściowo wyludniono i wyburzono.

Pierwsza polska elektrownia jądrowa zajmowała 70 ha, a wraz zapleczem i obiektami towarzyszącymi aż 425 ha. Jej ośmioletnią będącą prawie na finiszu budowę przerwała w 1990 roku fala protestów ekologów i obawy ludzi, że w Polsce może dojść do wybuchu podobnego, do jakiego kilka lat wcześniej doszło w elektrowni w Czarnobylu. Zbudowane domy i obiekty rozgrabiono, a dwa reaktory, które Polska zakupiła i odsprzedała za bardzo małe pieniądze do dziś służą bezawaryjnie w innych państwach. Pamiątką po budowanej tu elektrowni atomowej jest księżycowy krajobraz przedstawiający ogromny kilkusethektarowy plac budowy i znajdujące się na nim oszabrowane opustoszałych obiektów. Część tego terenu zajęła teraz Specjalna Strefa Ekonomiczna. A industrialny krajobraz wraz z pozostałościami po elektrowni można obserwować z drogi biegnącej po stokach wzniesień morenowych górujących nad jeziorem.

Jezioro dziś

Mimo nienajlepszych w swej historii ostatnich 20-lat Jezioro Żarnowieckie jest uznawane za jedno z najpiękniejszych i najbardziej zarybionych, choć bezpośrednio po wstrzymaniu w roku 1990 budowy elektrowni atomowej mówiło się o klęsce ekologicznej jego ekosystemu. Dziś wyławia się tutaj największe okazy szczupaków.

Jezioro Żarnowieckie, to naprawdę ogromny akwen zajmujący powierzchnię 1470 ha. Ma 7, 5 km długości, szerokość 2,6 km i średnią głębokość 8,4 metra. Ale bywają miejsca, gdzie głębokość sięga 20 m. Bywają też dni - ze względu na działającą przy jeziorze elektrownię szczytowo-pompową, że wody jest zdecydowanie mniej. Trzeba zatem mieć świadomość, że głębokość tego jeziora i ze względu na pracę elektrowni może być bardzo różna każdego dnia. Obecność elektrowni ma też swoją zaletę. Dzięki jej pracy woda jest tutaj o ok.6 stopni Celsjusza cieplejsza niż w innych tego typu akwenach i kąpać się tutaj można wcześniej niż w wakacyjnym sezonie.

Sporty na jeziorze

Jezioro ze względu na swą przejrzystą i długą linię brzegową jest idealnym miejscem do uprawiania sportów wodnych - zwłaszcza motorowodnych. W miejscowości Nadole można wypożyczyć motorówki, kajaki i łodzie. Z uwagi na zawsze wiejące na jeziorze silne wiatry są tu dobre warunki do uprawiania windsurfingu. Można nawet zapisać się do działającej szkółki windsurfingowej, która mieści się w Lubkowie. Jedną z ciekawszych atrakcji dla miłośników przyrody może stanowić też spływ kajakowy od jeziora rzeka Piaśnica do ujścia rzeki w Dębkach.


Raj dla przyrodników i wędkarzy

Jezioro Żarnowiec to jedna z najlepszych wód szczupakowych w Polsce. Hektary podwodnych łąk, skupiska roślin, głębokie tonie sprzyjają wędkarstwu. Okolice jeziora to raj dla miłośników przyrody. Na terenie gminy Korkowe, na obszarze której znajduje się jezioro, istnieje 10 rezerwatów przyrody, 2 obszary chronionego krajobrazu oraz 57 pomników przyrody.

Atrakcją dla turystów, a zwłaszcza dla ornitologów mogą być tzw. błotne okolice jeziora: Bielawskie Błoto, Karwieńskie Błota, czy Wierzchucińskie Błota. Znajdują się one na terenie rezerwatów i parków krajobrazowych. Na ich obszarze powstały wspaniałe ścieżki dydaktyczne opisujące występujące tu niezwykłe rośliny i zwierzęta. Podmokły obszar jest przystankiem w czasie podróży żurawi lecących do Skandynawii. A obserwacja tego zjawiska może dostarczyć mnóstwo wrażeń.

Niezwykłego uroku o każdej porze roku dodają jezioru otaczające go wysokie blisko 100-metrowe wały morenowe, które na zachodnim brzegu porośnięte są przez lasy, a na południu zachwycają wrzosowymi dywanami. Malownicy krajobraz z pewnością będzie inspiracją do wielu sesji fotograficznych.

Co warto obejrzeć w okolicy?

Okolica jeziora to mnóstwo atrakcji przyrodniczych i zabytków. Oto niektóre propozycje godne uwagi w okolicy:

* Nadole - We wsi znajduje się miniskansen - Zagroda Gburska (oddział zamiejscowy Muzeum Ziemi Puckiej w Pucku), który obejmuje chałupę, oborę, stodołę, wozownie, piec chlebowy, studnie i kierat. Cała zagroda pochodzi z XIX wieku, ze wsi Kartoszyno. Raz do roku, latem, w skansenie organizowany jest Krancbal - kaszubska impreza z jarmarkiem, zabawami, pokazami regionalnej kultury i wieloma innymi atrakcjami. Skansen przetransportowano tu z Kartoszyna, którego wspaniałe zabytki kultury ludowej zostały rozebrane, gdy rozpoczęłą się tutaj w 1982 roku budowa elektrowni jądrowej.
* Karwieńskie Błota I i II - rolniczo-letniskowa wieś założona przez Holendrów w XVII stuleciu, leżąca w pasie nadmorskich bagien, około 1,3 km od brzegu Bałtyku.. Warto tu obejrzeć szkieletowy dom holenderski z końca XVIII wieku (nr 14) oraz resztki cmentarza ewangelickiego, założonego w połowie XIX wieku. W jego obrębie zachowały się ruiny grobowca oraz kilka XIX-wiecznych nagrobków.
* Kłanino - wieś z XIII wieku, jej atrakcją jest zespół pałacowo-parkowy z folwarkiem
o eklektyczny pałac wraz z budynkami inwentarskimi, wybudowany w latach 80. XIX wieku w stylu włoskim, z wieżą widokową;
o park z początku XIX wieku o charakterze parku krajobrazowego, z licznym starodrzewiem. Z drzew egzotycznych na uwagę zasługują m.in. cyprysiki i kasztan jadalny;
o zabudowania folwarczne z przełomu XVIII i XIX wieku (barokowy budynek inwentarski oraz neogotycki spichlerz) i końca XIX stulecia (murowana obora);
* Odgardowo - w miejscowości znajdziemy największy na ziemi puckiej głaz narzutowy
o „Diabelski Kamień”, zwany także „Stojącym”. Kamień tylko częściowo znajduje się na powierzchni gruntu, mierzy w obwodzie 20 m, przy wysokości 3,5 m.
* Prusewo - Dawny majątek ziemski, położony 2 km na południe od Wierzchucina i 2,5 km na zachód od Jeziora Żarnowieckiego. Warto obejrzeć zespół pałacowo-parkowy z pocz. XX wieku, wybudowany w miejscu starego dworu pałac, piękny przypałacowy ogród ozdobny oraz folwark pałacowy obejmuje dziedziniec gospodarczy i znajdujące się wokół niego budynki.
* Wierzchucino - wieś, w której urodził się i mieszkał znany kaszubski poeta - Stanisław Okoń (1889-1976). Główne jej atrakcje to: założenie folwarczne, powstało w 2. połowie XIX wieku na południe od wsi, w miejscu dawnego klasztornego folwarku
o dwór z 2. połowy XIX wieku, nadbudowano na początku XX stulecia;
o XIX-wieczna kuźnia oraz budynek inwentarski z pocz. XX wieku, z charakterystycznym dla tego regionu głębokim, drewnianym okapem;
o park dworski, usytuowany na tyłach dworu, a w nim 300-letnia lipa drobnolistna;
o dawny neogotycki kościół ewangelicki;
o dawny cmentarz z pomnikiem mieszkańców poległych w I wojnie światowej (na zachód od wsi, przy drodze do Słupska);
o budynek XIX-wiecznego młyna na Bychowskiej Strudze (obecnie restauracja „Kaszubski Młyn”);
o obiekty dawnego ośrodka przygotowań olimpijskich powstałe w latach 30. Niemieccy sportowcy przygotowywali się tu do olimpiady w Berlinie (1936 rok);
o rezerwat florystyczny „Długosz Królewski” w Wierzchucinie. Obejmuje 150 ha łąk i bagnisk, występuje tu m.in. paproć - długosz królewski oraz największa w regonie gdańskim populacja widłaka jałowcowatego.
* Żarnowiec - Dawna klasztorna wieś, w której obecnie istnieje i funkcjonuje klasztor benedyktynek.
Przepiękny zespół klasztorny znajduje się on w zachodniej części wsi, na skraju rozległych łąk nad Piaśnicą
o kościół Zwiastowania NPM
o spichlerz z końca XVIII wieku, pierwotnie pełnił funkcję browaru klasztornego, po sekularyzacji dóbr klasztornych przebudowano go;
o dawny zamek przebudowany w XVII wieku na pałac, położony na wyspie otoczonej fosą;
o ozdobny park z północnej strony pałacu;
o folwark z początku XIX wieku. Do dziś zachowały się: murowano-szachulcowa stodoła z 1890 roku, gorzelnia z 1899 roku.
* Dębki - Dawna osada rybacka i letnisko nadmorskie położone 5 km na północ od Żarnowca, u ujścia rzeki Piaśnicy do Bałtyku.
o dawna szachulcowa chata rybacka z końca XVIII wieku (nr 86), kryta strzechą, z zachowanym oryginalnym podziałem wnętrza, dziś prywatny obiekt letniskowy;
o drewniany kościółek z lat 30. XX wieku;
o końcowy odcinek rzeki Piaśnicy, z dzikim (nieuregulowanym) ujściem do Bałtyku;
o pasmo zalesionych wydm wzdłuż brzegu morskiego, na zachód od Dębek;
o rezerwat leśno-torfowiskowy „Piaśnickie Łąki”, obejmujący lasy, łąki i szuwary w dolinie Piaśnicy (pow. ok. 56 ha);
o rezerwat „Widowo”, położony na wschód od Dębek. Obejmuje pas wydm nadmorskich dochodzących lokalnie do ponad 22 m n.p.m
* Kaszubskie oko - Punkt widokowy w miejscowości Gniewino, z którego można podziwiać piękną panoramę Jeziora Żarnowieckiego i jego okolicy.
* W pobliżu do zwiedzania mamy jeszcze przepiękne Trójmiasto - zwłaszcza piękniejący z dnia na dzień Gdańsk i mnóstwo innych nadmorskich leżących w pobliżu miejscowości, które także bogate są w atrakcyjne zabytki.